نمونه‌برداری مغز استخوان: تعریف و کاربرد

نمونه‌برداری از مغز استخوان یک روش تشخیصی است که برای بررسی دقیق وضعیت سلول‌های خونساز و تشخیص بیماری‌های مرتبط با خون انجام می‌شود. مغز استخوان، بافتی نرم درون استخوان‌هاست که وظیفه تولید گلبول‌های قرمز، سفید و پلاکت‌ها را برعهده دارد و نقش مهمی در اکسیژن‌رسانی، ایمنی بدن و انعقاد خون ایفا می‌کند.

دلایل انجام نمونه‌برداری مغز استخوان

این روش معمولاً در شرایط زیر توصیه می‌شود:

• بررسی بیماری‌های خونی مانند لوسمی، لنفوم، میلوما یا کم‌خونی‌های پیچیده.
• ارزیابی عملکرد سلول‌های خونساز زمانی که آزمایش‌های معمول کافی نیستند.
• تشخیص میزان سلول‌های بنیادی یا سلول‌های غیرطبیعی در مغز استخوان.
• بررسی علت تب‌های مزمن یا اختلالات سیستم ایمنی.
• پایش روند درمان سرطان یا بررسی موفقیت پیوند مغز استخوان.

مراقبت‌های قبل، حین و بعد از نمونه‌برداری

قبل از نمونه‌برداری

• انجام آزمایش‌های خون و بررسی وضعیت انعقاد.
• اطلاع‌رسانی درباره داروهای مصرفی، به‌ویژه داروهای ضدانعقاد.
• نیاز به ناشتا بودن فقط در صورت توصیه پزشک.
• آماده‌سازی روانی بیمار با توضیح مراحل و کاهش اضطراب.
• استفاده از بی‌حسی موضعی برای کاهش درد در محل نمونه‌گیری.

حین نمونه‌برداری

• انجام در حالت خوابیده به پهلو یا شکم.
• استفاده از سوزن مخصوص برای برداشت نمونه از استخوان لگن (ناحیه ایلیاک خلفی).
• فرآیند شامل آسپیراسیون (مکش) و بیوپسی (برداشت بافت) است.

بعد از نمونه‌برداری

• استراحت کوتاه پس از انجام نمونه‌گیری برای کنترل خون‌ریزی.
• قرار دادن پانسمان تمیز و گاهی پانسمان فشاری روی محل نمونه‌گیری.
• خشک نگه‌داشتن محل بیوپسی تا ۲۴ ساعت و عدم تعویض پانسمان.
• پرهیز از فعالیت‌های سنگین، ورزش یا بلند کردن اجسام.
• استفاده از مسکن‌هایی مانند استامینوفن در صورت درد.
• اجتناب از داروهای رقیق‌کننده خون تا زمان بهبودی.
• پوشیدن لباس راحت برای جلوگیری از فشار روی ناحیه نمونه‌گیری.
• بازگشت به فعالیت‌های روزمره معمولاً پس از ۲۴ تا ۴۸ ساعت، با مراقبت از محل بیوپسی تا بهبود کامل.

خطرات و عوارض احتمالی

اگرچه این روش ایمن محسوب می‌شود، ممکن است برخی عوارض خفیف رخ دهد:

• درد در محل نمونه‌گیری که ممکن است چند روز ادامه داشته باشد.
• تورم یا کبودی خفیف در ناحیه بیوپسی.
• خون‌ریزی جزئی از محل ورود سوزن.
• احتمال عفونت در صورت عدم رعایت بهداشت.
• در موارد نادر، شکستگی سوزن در حین نمونه‌گیری.